Việt Nam chủ động huy động vốn quốc tế, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia
Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội đối với nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm rõ định hướng huy động vốn nước ngoài phục vụ các dự án, công trình trọng điểm quốc gia, khả năng phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường quốc tế và giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn ODA. Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu lựa chọn thời điểm huy động phù hợp, bảo đảm chi phí vốn hợp lý, điều kiện vay thuận lợi và an toàn tài chính quốc gia.
Quang cảnh phiên chất vấn. Ảnh: Quochoi.vn
Huy động vốn nước ngoài phải bảo đảm hiệu quả và an toàn
Tại phiên chất vấn, đại biểu Quốc hội đã đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ định hướng, giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân; đồng thời thông tin về khả năng phát hành trái phiếu quốc tế trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, vốn trong nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, tuy nhiên, vốn nước ngoài cũng là một nguồn lực quan trọng cần được khai thác để đáp ứng yêu cầu đầu tư phát triển.
Việc huy động nguồn vốn này phải đặt trong tổng thể các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ của ngân sách nhà nước, tuân thủ các giới hạn nợ được Quốc hội quyết định.
Theo Bộ trưởng, hiện nợ công của Việt Nam ở mức khoảng 33,8% GDP, thấp hơn nhiều so với mức trần 60% GDP được Quốc hội cho phép; nợ Chính phủ khoảng 32,4% GDP, trong khi giới hạn là 50% GDP. Đây là cơ sở để Việt Nam có thể chủ động cân đối, huy động thêm nguồn lực cho phát triển, tuy nhiên mọi quyết định vay vốn đều phải tính toán thận trọng, bảo đảm khả năng trả nợ và an toàn tài chính quốc gia.
Đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn, Bộ trưởng cho biết, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng mức đầu tư theo khái toán ban đầu khoảng hơn 1,7 triệu tỷ đồng; tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khoảng 290.000 tỷ đồng. Đây đều là những dự án có nhu cầu vốn rất lớn, đòi hỏi phải nghiên cứu kỹ phương án huy động và sử dụng vốn.
Bộ trưởng nhấn mạnh, khi huy động vốn từ các đối tác nước ngoài, không thể chỉ xem xét khả năng đáp ứng nhu cầu vốn mà cần đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế, xã hội và lợi ích lâu dài đối với đất nước. Đặc biệt, các thỏa thuận về vốn vay cần gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành dự án.
Đối với lĩnh vực đường sắt, ngay từ khâu lựa chọn công nghệ cần tính đến khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước trong các công đoạn xây dựng, vận hành, bảo trì, duy tu và sửa chữa. Những hạng mục quan trọng như toa tàu, đường ray, hệ thống thông tin, điều khiển cần được xem xét trên cơ sở phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng tiếp nhận, làm chủ công nghệ của Việt Nam.
Cùng với đó, việc lựa chọn công nghệ phải được cân nhắc đồng bộ với điều kiện vay vốn, thời hạn vay, lãi suất và khả năng trả nợ, bảo đảm phương án đầu tư mang lại hiệu quả tổng thể.
Bộ trưởng khẳng định: “Phải đảm bảo hài hòa lợi ích, đúng nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ và tạo ra được một nền công nghiệp về đường sắt của quốc gia”.
Theo Bộ trưởng, nguyên tắc đặt ra đối với các dự án lớn là sử dụng vốn vay phải đồng thời đạt được nhiều mục tiêu: hình thành hệ thống kết cấu hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình huy động, phân bổ và sử dụng nguồn vốn nước ngoài.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trả lời tại phiên chất vấn. Ảnh: Quochoi.vn
Phát hành trái phiếu quốc tế vào thời điểm có lợi về chi phí vốn
Làm rõ khả năng phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Việt Nam đã từng phát hành trái phiếu quốc tế vào các năm 2005, 2010 và 2014. Đến năm 2024, các khoản trái phiếu quốc tế đến hạn đã được thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi.
Thời gian qua, Bộ Tài chính tiếp tục làm việc với các định chế tài chính quốc tế, nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm để chuẩn bị các điều kiện cần thiết, phục vụ việc tiếp cận và huy động vốn trên thị trường quốc tế.
Trong tháng 10/2026, tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín R&I (Rating and Investment Information) của Nhật Bản đã nâng xếp hạng tín nhiệm nhà phát hành bằng ngoại tệ của Việt Nam lên BBB-, triển vọng Ổn định; nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam lên BBB, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam đạt mức xếp hạng tín nhiệm đầu tư. Đây là thông tin tích cực đối với việc cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế.
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Tài chính cũng đã có các cuộc tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản. Các nhà đầu tư bày tỏ quan tâm và sẵn sàng tham gia khi Việt Nam triển khai phát hành trái phiếu Chính phủ. Trong đó, phương án phát hành trái phiếu Samurai trên thị trường Nhật Bản cũng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của cơ quan bảo lãnh phát hành là Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC).
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, việc quyết định thời điểm phát hành cần được xem xét trên cơ sở các điều kiện của thị trường, đặc biệt là chi phí huy động vốn. Trong bối cảnh lãi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm từng lên tới 5,2% và hiện vẫn duy trì ở mức khoảng 4,8-4,9%, nếu phát hành vào thời điểm hiện nay, Việt Nam có thể phải chấp nhận mức chi phí vốn tương đối cao.
Do đó, Bộ trưởng cho rằng cần tiếp tục theo dõi diễn biến thị trường, chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết, đồng thời lựa chọn thời điểm phát hành phù hợp để bảo đảm hiệu quả huy động vốn.
Nguyên tắc đặt ra là lựa chọn nguồn vốn có chi phí thấp, điều kiện vay phù hợp với khả năng và lợi ích của Việt Nam.
Theo Bộ trưởng, tổng mức vốn kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 nguồn ngân sách nhà nước là 8,22 triệu tỷ đồng, từ nguồn vốn trong nước và nước ngoài. Vì vậy, bên cạnh việc phát huy nguồn lực trong nước, việc chủ động tiếp cận các nguồn vốn quốc tế với điều kiện phù hợp vẫn có vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển.
Một ý nghĩa khác của việc phát hành trái phiếu quốc tế Chính phủ là tạo mức lãi suất tham chiếu cho các chủ thể trong nước khi huy động vốn trên thị trường vốn quốc tế. Lãi suất trái phiếu Chính phủ sẽ là cơ sở để doanh nghiệp và các tổ chức tài chính Việt Nam tham khảo, xác định chi phí vay vốn trên thị trường quốc tế.
Qua đó, hoạt động phát hành trái phiếu không chỉ góp phần huy động nguồn lực cho nền kinh tế mà còn hỗ trợ nâng cao uy tín, vị thế của nền tài chính Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bộ trưởng cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá các điều kiện thị trường, lựa chọn thời điểm phù hợp và báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định việc triển khai huy động vốn.
Phấn đấu rút ngắn thời gian giải ngân vốn ODA còn 18-20 tháng
Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Quốc hội đề cập tình hình giải ngân vốn nước ngoài. Theo số liệu đại biểu nêu, đến hết tháng 10/2026, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn này đạt 35,42%, thấp hơn đáng kể so với tiến độ giải ngân vốn trong nước. Những khó khăn chủ yếu tập trung ở công tác chuẩn bị dự án và giải phóng mặt bằng, trong đó có tới 25% số dự án gặp vướng mắc liên quan đến các khâu này.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, giải ngân vốn ODA trong nhiều năm qua luôn là vấn đề khó khăn, tiến độ thường chậm và thấp hơn so với giải ngân vốn trong nước. Nguyên nhân có cả yếu tố khách quan và chủ quan, trong đó đáng chú ý là yêu cầu phải đồng thời tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam và các quy trình, điều kiện riêng của từng nhà tài trợ.
Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động vốn ODA dự kiến trên 1 triệu tỷ đồng. Để cải thiện tiến độ giải ngân, Bộ Tài chính đang tích cực trao đổi, đàm phán với các nhà tài trợ lớn như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Cơ quan Phát triển Pháp (AFD)... nhằm từng bước hài hòa quy trình, thủ tục giữa phía Việt Nam và các đối tác cung cấp vốn.
Bên cạnh đó, việc sửa đổi Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và các luật có liên quan cũng được triển khai theo hướng tiếp cận với môi trường pháp luật và thông lệ quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình tiếp nhận, quản lý và sử dụng vốn ODA.
Một trong những giải pháp có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ giải ngân là nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án ngay từ đầu. Bộ trưởng lưu ý, các dự án phải được nghiên cứu, chuẩn bị đầy đủ trước khi phê duyệt, hạn chế tình trạng phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
Thực tế, đối với dự án sử dụng vốn ODA, mỗi lần điều chỉnh dự án thường phải thực hiện thủ tục xin thư không phản đối của nhà tài trợ. Quá trình này phải qua nhiều cấp, nhiều khâu nên mất nhiều thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai và giải ngân vốn.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, thời gian từ khâu chuẩn bị đến khi một dự án ODA có thể bắt đầu giải ngân hiện bình quân khoảng 4 năm. Trước thực tế đó, Bộ Tài chính đặt mục tiêu phấn đấu rút ngắn thời gian này xuống còn 18-20 tháng.
Để đạt được mục tiêu, Bộ trưởng nhấn mạnh cần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và địa phương trong công tác chuẩn bị dự án, nhất là việc thực hiện các thủ tục đầu tư và giải phóng mặt bằng. Đây là những khâu cần được chủ động triển khai sớm, bởi tiến độ thực hiện có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai và giải ngân vốn của các dự án đầu tư công, trong đó có các dự án sử dụng vốn ODA.
Các đại biểu Quốc hội dự phiên chất vấn. Ảnh: Quochoi.vn
Tập trung vốn ODA cho các dự án lớn, có hiệu quả và sức lan tỏa
Tham gia giải trình tại phiên chất vấn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cũng làm rõ định hướng huy động và sử dụng vốn ODA trong thời gian tới. Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam hiện không còn được tiếp cận các nguồn vốn ODA có điều kiện ưu đãi cao như trước đây, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vẫn rất lớn. Vì vậy, việc tiếp tục huy động ODA và các nguồn vốn khác là cần thiết, song phải được tính toán trên cơ sở hiệu quả sử dụng vốn và khả năng trả nợ.
Phó Thủ tướng cho biết, dư địa huy động vốn của Việt Nam còn tương đối lớn khi các chỉ tiêu về nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ đều thấp hơn mức trần Quốc hội cho phép. Tuy nhiên, Chính phủ yêu cầu đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính của từng dự án; đồng thời rà soát kỹ chi phí vay, các điều kiện ràng buộc liên quan đến thi công và lựa chọn nhà thầu, bảo đảm an toàn, hiệu quả trong quá trình triển khai.
Định hướng được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là tập trung nguồn vốn ODA cho một số dự án hạ tầng lớn, có hiệu quả và sức lan tỏa, chấm dứt tình trạng vay vốn dàn trải như trước đây. Việc lựa chọn dự án phải bảo đảm nguồn vốn huy động được sử dụng đúng mục đích, tạo ra giá trị và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt các bộ, ngành, địa phương phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Theo số liệu Phó Thủ tướng nêu, tỷ lệ giải ngân trong 10 tháng đạt 74%. Việc hoàn thành mục tiêu giải ngân dự kiến đóng góp thêm khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trong năm 2026.
Phát biểu kết luận phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ rõ, bên cạnh những kết quả đạt được, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt tại các dự án ODA, chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án trọng điểm. Việc triển khai các dự án PPP còn nhiều vướng mắc, vốn tạm ứng chưa thu hồi còn lớn.
Để khắc phục những hạn chế này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đầu tư công, kịp thời tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thực hiện; thực hiện chấm điểm, công khai kết quả giải ngân, kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Đồng thời, nâng cao chất lượng chuẩn bị và tổ chức thực hiện các dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi; chủ động phối hợp với các nhà tài trợ tháo gỡ vướng mắc, hài hòa hóa thủ tục, qua đó đẩy nhanh tiến độ giải ngân.
Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu phối hợp với các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương xây dựng kế hoạch vốn nước ngoài năm 2027 và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 phù hợp với tiến độ thực hiện dự án, khả năng hấp thụ vốn và khả năng trả nợ; tăng cường công khai kết quả giải ngân, kiểm soát chặt chẽ việc tạm ứng, thu hồi tạm ứng và gắn kết quả giải ngân với khối lượng hoàn thành, chất lượng, hiệu quả đầu tư.
NT
